Rekomendacje MOCOS

Rekomendowana Strategia

Epidemię będziemy mogli uznać za zakończoną jeśli przez 14 dni nie będziemy notować nowych zakażeń. Prezentujemy rekomendowaną strategię dojścia do tego celu i analizy jej skuteczności

Celem wszystkich powinno być jak najszybsze doprowadzenie do wygaśnięcia epidemii poprzez redukcję okazji do nowych zakażeń. Jest to nie tylko możliwe, ale i zdecydowanie bardziej opłacalne ekonomicznie i społecznie, niż wydłużanie czasu zagrożenia

Testuj

Władze powinny prowadzić szerokie testowanie na obecność wirusa, dążąc do zwiększenia wykrywalności zakażeń u osób przechodzących infekcję bezobjawowo lub z łagodnymi symptomami.

Trop

Służby epidemiologiczne powinny szybko i skutecznie śledzić kontakty osób zakażonych. Obywatele powinni korzystać z aplikacji sledzącej kontakty, ponieważ co najmniej połowa populacji musi jej używac, by była skutecznym narzędziem ograniczenia epidemii.

Redukuj

Do wygaszenia epidemii należy zachować ograniczenia kontaktów społecznych.

10 rekomendacji grupy MOCOS dla Ministerstwa Zdrowia w celu powstrzymania dalszego rozwoju epidemii

Nasze rekomendacje opierają się na selekcji efektywnych działań podjętych w innych krajach oraz na wnioskach wypływających z modelowania matematycznego przy wykorzystaniu opracowanego przez nas modelu mikrosymulacyjnego. Rekomendacje obejmują cztery główne tematy:

  1. Strategia dotycząca struktury kontaktów
  2. Strategia testowania przy ograniczonych zasobach
  3. Strategia śledzenia kontaktów przy ograniczonych zasobach
  4. Strategia dotycząca danych

Dla każdego z rekomendowanych przez nas działań dołączamy krótkie wyjaśnienie, jak implementacja rekomendacji może wpłynąć na poprawę bieżącej sytuacji epidemiologicznej oraz dane źródłowe lub wyniki badań, o ile mamy do nich dostęp.

Lista rekomendacji

  1. Redukcja kontaktów
  2. Izolacja kontaktów - koncepcja Social bubble
  3. Przesunięcie godzin przerw w szkole (Strategia dotycząca redukcji kontaktów)
  4. Uproszczenie Polakom pobytu w domu w przypadku podwyższonego ryzyka zakażenia (Strategia dotycząca redukcji kontaktów)
  5. Zachęcenie pracodawców i pracowników do pracy z domu jeśli tylko jest taka możliwość (Strategia dotycząca redukcji kontaktów)
  6. Zwiększenie możliwości przeprowadzania testów, tak by testować na masową skalę.
  7. Negatywny test albo kwarantanna dla osób powracających z zagranicy
  8. Triaż śledzenia kontaktów (Strategia śledzenia kontaktów przy ograniczonych możliwościach).
  9. Usprawnienie działania Sanepidu (Strategia śledzenia kontaktów przy ograniczonych możliwościach).
  10. Strategia ogólnego dostępu do danych.

Rekomendacja 1: Redukcja kontaktów

Redukcja kontaktów do minimum, a zwłaszcza przypadkowych kontaktów, jest bardzo skuteczną bronią wobec rozwoju epidemii. Rekomendacja ta jest obecnie wdrożona, powinna być zachowana i przestrzegana.

Rekomendacja 2: Izolacja kontaktów - koncepcja Social bubble (Relaksacja siatki kontaktów)

Strategia dotycząca izolacji kontaktów / Formowanie mikro-kolonii to ograniczenie kontaktów prywatnych poprzez tworzenie stref składających się z osób z maksymalnie kilku gospodarstw domowych, które chcą utrzymywać ze sobą regularny kontakt - osoby te unikając kontaktów z osobami spoza swojego social bubble mogą pomóc powstrzymać rozwój epidemii w sporadycznych kontaktach z osobami spoza swojego social bubble konieczne noszenie maseczek na nos i usta, dezynfekcja, bezpieczny dystans. Można adaptować ten typ restrykcji w przyszłości (tzw. Łączenie stref gdy R się odpowiednio zmniejszy).

Ideę można zastosować jako rekomendację również w miejscach pracy - pracownicy tworzą strefy tzw. social bubble i unikają kontaktów z innymi pracownikami, by uniknąć zakażeń w miejscu pracy

Wdrożone w innych krajach: m.in. Nowa Zelandia, Wielka Brytania, Kanada:

Sposób działania tego mechanizmu ilustruje następujący rysunek:

Góra po lewej

Ilustracja losowej struktury kontaktów (niebieskie linie) między osobami (szare małe kółka) tworzącymi gospodarstwa domowe (większe zielone kółka).

Góra po prawej

Przykładowe rozprzestrzenianie się zakażeń pomiędzy osobami wchodzącymi w skład gospodarstw domowych. Małe czerwone kółko oznacza osobę zakażoną, a duże czerwone kółko oznacza zakażone gospodarstwo domowe.

Dół po lewej

Ilustracja rozprzestrzeniania się infekcji z przykładu z góry po prawej po grafie gospodarstw domowych - tu kółka oznaczają gospodarstwa domowe, niebieskie linie oznaczają połączenia kontaktów między gospodarstwami domowymi, a czerwonymi strzałkami zaznaczono kierunek rozprzestrzeniania się wirusa od gospodarstwa domowego uwidocznionego w lewym górnym rogu.

Dół po prawej

Ilustracja jak wprowadzenie koncepcji support bubble ograniczających strukturę kontaktów mogłoby pomóc w tej przykładowej sytuacji. Gospodarstwa domowe w obrębie support bubble komunikują się ze sobą, zaś gospodarstwa domowe nie wchodzące w skład bańki przestają się kontaktować fizycznie, dzięki czemu epidemia nie może się propagować swobodnie między gospodarstwami domowymi, a tylko wyłącznie w obrębie jednej bańki gospodarstw domowych.

Rekomendacja 3: Przesunięcie godzin przerw w szkole (Strategia dotycząca redukcji kontaktów).

Przykład zaczerpnięty z Wielkiej Brytanii - przesunięcie przerw w szkole pomiędzy lekcjami, aby zapobiec kontaktom między grupami dzieci. Skoro dzieci z klas 4-8 są na nauczaniu zdalnym, dzieci z klas 1-3 powinny zostać rozdzielone na grupy, które nie spotykają się na przerwach. Optymalnie byłoby, gdyby każda grupa dzieci miała dedykowane sale, a dzieci nauczyciele uczyli tylko wybraną grupę dzieci.

Rekomendacja 4: Uproszczenie Polakom pobytu w domu w przypadku podwyższonego ryzyka zakażenia.

Aby ograniczyć rozwój choroby, Polacy powinni być zachęcani do pozostania w domu w przypadku złego samopoczucia. Jeśli czujemy się źle, powinniśmy ograniczyć kontakty do niezbędnego minimum i nie opuszczać mieszkania, jeśli to możliwe. Mogłoby pomóc zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy i zapewnienie odpowiedniej rekompensaty z uwagi na pozytywny test bądź odczuwanie symptomów typowych dla covid lub z powodu opieki nad chorym dzieckiem - dzięki temu większy odsetek osób będzie zgłaszać się do opieki lekarskiej. Pracodawcy powinni dostać odpowiednie rekompensaty za poniesione nakłady. Bardzo ważne jest też zadbanie o zdrowie psychiczne, szczególnie osób pozostających w izolacji. Warto byłoby zachęcić społeczeństwo do uczestnictwa w szeregu warsztatów powstających z tego tytułu oraz do utrzymywania regularnych kontaktów telefonicznych i internetowych ze znajomymi i rodziną. Ta strategia została wdrożona w innych krajach.

Rekomendacja 5: Zachęcenie pracodawców i pracowników do pracy z domu jeśli tylko jest taka możliwość (Strategia dotycząca redukcji kontaktów).

Pracownicy niektórych gałęzi gospodarki mogą z powodzeniem wykonywać swoje obowiązki z domu nie narażając się na podwyższone ryzyko zakażenia. Pragniemy zachęcić wszystkich pracodawców i pracowników do chętnego korzystania z możliwości pracy zdalnej.

Rekomendacja 6: Zwiększenie możliwości przeprowadzania testów, tak by testować na masową skalę.

Testy PCR powinny być przeprowadzane z najmniejszym możliwym opóźnieniem, by skutecznie spowolnić epidemię. Iistnieją dobre sposoby na wsparcie testowania:

  • szybkie testy antygenowe (tanie, trwają kilkanaście minut - łatwe do przeprowadzenia na masową skalę np. w szkole)
  • łączone testy (mogą być szczególnie pomocne w monitorowaniu rozwoju choroby w gospodarstwach domowych wśród potencjalnych kontaktów wtórnych)

Szybkie testy antygenowe (Strategia testowania przy ograniczonych możliwościach)

  • szybkie testy umożliwiają pre-screening osób. Koszt przykładowego testu wynosi 5$, czas trwania testu wynosi 15 minut. Dzięki zastosowaniu szybkich testów można efektywniej (szybciej) wdrożyć izolację czy nakazać pracę z domu dla osób z pozytywnym wynikiem. Osoby z pozytywnym wynikiem szybkiego testu mogą być skierowane do wykonania dokładniejszego testu, jeśli potrzeba jest zweryfikowania wyniku.

łączone testowanie (z j. ang. „pooling tests”) (Strategia testowania przy ograniczonych możliwościach) - w przypadku ograniczonych zasobów ludzkich oraz dotyczących pozyskiwania i przetwarzania próbek, należy rozważyć zaimplementowanie strategii łączonego testowania. Polega to na pobraniu próbki pochodzącej od kilku np do 5 osób - test może wykryć czy przynajmniej jedna z tych osób ma wynik pozytywny. W takim przypadku osoby te powinny zostać przebadane za pomocą normalnego testu (pojedynczo) aby zweryfikować która z osób jest chora, a także poddane normalnemu procesowi leczenia w razie wystąpienia objawów.

Taki proces testowania może przyspieszyć wykrywanie kontaktów wtórnych w gospodarstwach domowych, aby wzmocnić kryteria obowiązywania kwarantanny.

Rekomendacja 7: Triaż śledzenia kontaktów (Strategia śledzenia kontaktów przy ograniczonych możliwościach).

Z uwagi na panujące obecnie ograniczenia dotyczące możliwości śledzenia kontaktów należy nadać odpowiednie priorytety dotyczące identyfikacji kontaktów. Z modelu mikrosymulacyjnego grupy MOCOS wynika, że kontakty odnalezione w procesie śledzenia kontaktów po czasie przekraczającym 3 dni od zdiagnozowania są znacznie mniej pomocne w powstrzymaniu epidemii od tych, które są zdiagnozowane wcześniej. W związku z tym sugerujemy, by w przypadku ograniczonych zasobów skupić się w pierwszej kolejności na śledzeniu kontaktów osób zakażonych, dla których data zdiagnozowania oraz data wystąpienia objawów jest możliwie najnowsza. Dodatkowo priorytetyzacja śledzonych kontaktów może uwzględniać wiek oraz stan zdrowia kontaktów, by skupić się na kontaktach bardziej narażonych na ryzyko hospitalizacji oraz zgonu. Badania pokazują, że im wcześniej rozpoczęty jest proces leczenia, tym mniejsze ryzyko zgonu i powikłań w leczeniu przypadków o ciężkim przebiegu. Są konkretne grupy osób, które powinny być określone przez epidemiologów i lekarzy, ze wskazaniami na 1) grupy wysokiego ryzyka ciężkiego przebiegu choroby (np. z powodu wykonywanego zawodu lub chorób współwystępujących) 2) osoby, które mogą przyczynić się do szybkiego dalszego rozprzestrzeniania epidemii lub łatwo zakażać osoby z grupy ryzyka ciężkiego przebiegu.

Rekomendacja 8: Negatywny test albo kwarantanna dla osób powracających z zagranicy

Konieczne jest kontrolowanie stanu zdrowia wszystkich osób przyjeżdżających z zagranicy na wzór zasad wprowadzonych w krajach Azji takich jak Chiny. Osoby te powinny bezwzględnie trafić do kwarantanny, chyba że mają przeprowadzony w ciągu ostatnich 48 godzin test PCR, który wyszedł negatywnie.

Rekomendacja 9: Usprawnienie działania Sanepidu

  • działający call center - zatrudnić specjalistów, którzy z powodzeniem umieją taki proces obsłużyć w dużych firmach
  • automatyzacja:
    • nałożenie kwarantanny na domowników, o ile jedna z osób ma pozytywny wynik testu (brak konieczności nakładania takiej oczywistej kwarantanny przez sanepid)
    • nałożenie kwarantanny na nauczycieli i klasę o ile dziecko, bądź nauczyciel uczący w klasie bądź nauczyciel opiekujący się dziećmi na świetlicy ma pozytywny wynik (brak konieczności nakładania takiej oczywistej kwarantanny przez sanepid)
    • włączenie w powyższe również przedszkoli i żłobków
    • objęcie również innych typowych ogniskowych zakażeń
  • społeczne wsparcie efektywności działań sanepidu poprzez współtworzenie bazy danych o aktywności społecznej oraz historii kontaktów społecznych
    • dla osób indywidualnych: papierowe i/lub elektroniczne dzienniczki (dostępne aplikacje na smartfona) rejestrujące przebieg kontaktów społecznych - schemat dzienniczków przygotowany wg wzoru.
      1. W formie dokumentu dla służb sanitarnych wspomaga śledzenie kontaktów i odtworzenia łańcucha zakażenia oraz dla celów skutecznej polityki zwalczania epidemii) zbadania, jakie są główne źródła zakażeń, typy (aby wprowadzać efektywne restrykcje w oparciu o dane i nie wprowadzać zbędnych, tzn. takich, które nie wpływają na rozwój epidemii, a utrudniają życie społeczne i działalność gospodarczą
      2. W formie anonimowej, dane z dzienniczków dostarczą ważnych danych - pozwalając zbadać sieć rzeczywistych kontaktów społecznych i częstotliwość kontaktów dla badań epidemiologicznych, modelowania rozwoju epidemii, czynników ryzyka.
    • dla instytucji: monitorowanie okoliczności zakażeń poza gospodarstwami domowymi w instytucjach zbiorowych, miejscu pracy, szkołach,
    • zainstalowanie aplikacji STOP COVID - ProtegoSafe, która wspomaga standardowy proces śledzenia kontaktów na bazie zaawansowanych technologicznie rozwiązań zapewniających bezpieczeństwo i prywatność
  • przeniesienie pracowników „budżetówki” do wsparcia zarządzania kryzysem covid (Strategia działania przy ograniczonych zasobach)

Z rozmów grupy MOCOS z przedstawicielami “budżetówki” we Wrocławiu wynika, że istnieje duże grono osób zatrudnionych w “budżetówce”, które chętnie wsparłyby walkę z kryzysem COVID również w ramach wykonywanej pracy, bo np. ich bieżące zadania są wstrzymane z powodu wybuchu epidemii i zagrożenia epidemiologicznego, niestety do tej pory nikt nie włączył ich do współpracy. Takie osoby można łatwo przeszkolić np. do pisania scenariuszy do call center, do odciążenia pracy sanepidu poprzez wykonywanie zadań związanych z organizacją procesu śledzenia kontaktów, do innych działań administracyjnych związanych z walką z epidemią.

Rekomendacja 10: Strategia cyfrowego zbierania i publicznego udostępniania danych.

Na wojnie z koronawirusem najlepszą bronią jest informacja. Brak rzetelnej, aktualnej i czytelnej informacji dostępnej dla społeczeństwa o stanie pandemii zbiera żniwo w postaci: lęków przed nieznanym, paniki i paraliżu związanego z niepewnością, generuje chaos informacyjny związany z wyszukiwaniem i nagłaśnianiem przypadkowych informacji. Zagrożone jest bezpieczeństwo informacyjne. Brak rzetelnej i aktualnej informacji dotyczącej strategii postępowania, dostępnej dla zespołów badawczych utrudnia modelowanie rozwoju epidemii.

Niezbędne jest stworzenie i wdrożenie strategii zbierania i szerokiego udostępniania:

  1. danych o rozwoju pandemii
  2. analiz tych danych
  3. procedur postępowania w przypadku zachowania.

Wszystkie te informacje powinny być dostępne w jednym miejscu w postaci pozwalającej na dalsze przetwarzanie (pliki tekstowe, serwis API). Zarówno informacje szerokiego zasięgu przeznaczone dla obywateli, jak i wyspecjalizowane zbiory danych przeznaczone do badania stanu rozwoju epidemii.

Obecnie dostępne dane są bardzo niskiej jakości:

  • brak rzetelnych informacji powoduje, że fałszywe informacje rozprzestrzeniają się i wywołują panikę w mediach społecznościowyc,
  • brak rzetelnej informacji o tym, jak jest, zwiększa strach; część osób wypiera fakt istnienia pandemii, a w sytuacji gdy potrzeba podjąć jakąś akcję, decydenci na stopniu lokalnym (wojewoda, dyrektor szkoły, właściciel firmy) podejmują gorsze decyzje,
  • dane niskiej jakości paraliżują pracę zespołów modelujących rozwój epidemii.

Potrzebne katalogi danych:

  • szczegółowe informacje o sytuacji w powiatach (tak by można było sprawdzić co się dzieje w mojej okolicy, lub w okolicy do której się wybieram)
  • informacje o potencjalnych źródłach zakażenia,
  • informacje oraz sieci kontaktów w której dana osoba żyje (z iloma osobami mieszka, z iloma osobami spotyka się w pracy, z iloma osobami spotyka się w szkole) szczegółowe informacje o tym, kto trafił do szpitala, kto umarł, jakie miał choroby towarzyszące; takie informacje są niezbędne, by oceniać ryzyko ciężkiego przejścia choroby oraz opracować strategię ochrony osób zagrożonych
  • do celów badawczych, jednostki naukowe powinny mieć dostęp do pogłębionych danych o przebiegu choroby podczas pobytu w szpitalu.